Bu sayfadaki içerik, Adobe Flash Player'ın daha yeni bir sürümünü gerektiriyor.

Adobe Flash player Edinin


GÜNDEM POLİTİKA DÜNYA EKONOMİ SPOR 18 Haziran 2018
Songül KİŞİOĞLU
Songül KİŞİOĞLU kimdir?
Riyasız, gösterişsiz ve can verecek kadar sevdim.Vatan başka nasıl sevilir bilemedim...
Email: kisioglu_06@hotmail.com
  YAZARIN SAYFASI
Devlet üniversitelerinde bütçe...
DEVLET ÜNİVERSİTELERİNDE BÜTÇE UYGULAMALARININ  SAYIŞTAY RAPORLARINA YANSIMALARI  


KAMU (DEVLET) BÜTÇESİ


Bütçe Kavramı ve Bütçe Hakkı

 

                Güne başladığımız andan uyduğumuz saatlere kadar  defalarca duyduğumuz hatta ince ince hesap yaptığımız adeta dilimize pelesenk olmuş bütçe nedir?

                Ülkemizde bu kavram  ilk kez Osmanlı İmparatorluğu döneminde 1873 yılında kullanılmıştır.Bütçe hakkı ise ilk kez 1876 anayasası ile kabul edilmiştir.Türkiyede bu günkü manasıyla bütçe hakkını resmen kabul ve ifade eden ilk kanun (1293) 1876 anayasası olmuştur. Bu anayasada Fransız anayasasına benzer bir şekilde bütçe hakkına dair hükümler bulunmaktadır (Kanun- ı Esasi'nin metni için Düstur, L.Tertip. CL s. 2-3; FeyzioğJu, s. 30.)

                 Dolayısıyla bütçeyi halkın temsilcisi olan bir meclisin onaylaması yenilik olmakla birlikte modern bütçenin en önemli bir unsuru da yerine getirilmiş oluyordu. Gerçi tahmin, tahdid, tezvin ve padişahın onayı ile tasdik hükümlerine uyan ve daha önce de belirtilen bütçeler varsa da tasdik yetkisinin seçilmiş bir meclis tarafından yapılması önemliydi. Meclis-i Mebusanın ilk toplantısını 19 Mart 1877 (6 mart 1293) da yaptı. Meclisin açılışından 55 gün sonra 14 mayıs 1877 günü mecliste ilk bütçe görüşmelerine başlanıldı. Bu görüşmede milletvekillerinden Nafi Efendi bütçe konusundaki düşüncelerini şöyle belirtmişti." Devletin gelir ve giderlerinin doğru bir şekilde anlaşılması için bütçenin incelenmesi gerekmektedir.(HTarık Us. c.1, s. 248.)

              Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk bütçesi 1924 yılı bütçesidir.Çağdaş bütçe hakkı ise 1927 yılında 1050 sayılı Muhasebe-i  Umumiye Kanunu ile ülkemizde hayat bulmuştur.

               Bütçeyi basit anlamı ile izah edecek olursak, Bütçe, devletin gelecek belirli bir dönemi içindeki gelir-giderlerini tahmin eden ve bunların yürütülüp, uygulanmasına izin veren bir hukuki tasarruftur.Genel anlamda değerlendirdiğimizde ise bütçe belirli bir zaman dilimini kapsayan bir finansman planıdır.

               Yalın ve anlaşılabilir bir ifade ile bütçeyi daha iyi analiz edebilmek için, devlet muhasebesi ile işletme muhasebesi arasında farklarını değerlendirmeliyiz.Her iki bütçenin öncelikleri amaçlarını da belirler.İşletme muhasebesi üretim maliyetlerinin belirlenmesine, devlet muhasebesi ise gelir ve giderlerin izlenmesine sonuçların denetimini sağlayamaya öncelik verir.

Kamu Kurumlarında 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi  Kontrol Kanunu Hükümlerinin uygulanması

              Türkiye'de bütçenin kontrol ve denetimlerine ilişkin hukuki çerçeve,T.C Anayasası ile 5018 sayılı Kanun ve diğer kanunlarla düzenlenmiştir.Parlamento, yerel meclisler ve yargı organları gibi kuruluşların ilgili yasalar uyarınca yaptıkları özellikli denetimler ve idarelerin yönetim sorumluluğu kapsamında yürütülecek mali kontroller hariç tutulacak olursa, son düzenlemeler çerçevesinde bütçe denetimi kamu idarelerinin iç denetçileri ile dış denetim organı olan Sayıştay tarafından yapılacaktır.Yeni düzenlemelere göre iç ve dış denetimler, eskisinden farklı olarak yalnızca hukuka uygunluk biçiminde gerçekleştirilmeyecek, düzenlilik denetimleri yanında performans denetimlerini de kapsayacaktır. Kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde elde edilmesi ve kullanılması KMYKK'yla (5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu) oluşturulan kamu mali yönetim ve kontrol sisteminin amaç ve temel ilkesi olmuştur. Bu Kanunla getirilen yeni sorumluluk anlayışı da esas olarak buna dayanmaktadır. Kaynakların etkili, ekonomik ve verimli bir şekilde elde edilip edilmediği, bu ilkelere uygun olarak kullanılıp kullanılmadığının belirlenmesinde performans denetiminin önemli bir işlevi bulunmaktadır.(T.C. Mali Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı 2007/374 yayın numaralı kitabı)

Kamu kurum ve kuruluşlarında bütçenin etkin, ekonomik ve verimli kullanılması esastır.Peki bu üç terim nereden geliyor?


             Söz konusu terimler, 2003 yılında yayımlanarak yürürlüğe giren 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunun vazgeçilmez unsurlarıdır. Yani bu üç terim analiz ve karar alma noktalarında kullanılan ölçü niteliğindedir.Bütçeyi başlangıcından sonucuna, hatta raporlara ve denetimlere taşır.

 
Bu terimler hakkında kısaca bilgi verecek olursak;

Etkinlik kaynağın en az kullanıldığı ancak yararın en fazla olması durumudur.Daha fazla yarar için

Alternatif kaynaklar,

Ekonomik Makro ekonomik istikrarla birlikte sürdürülebilir kalkınmanın hedefleri,

Verimlilik Mali programda kullanılan girdi çıktı ilişkisi

Kullanılır.

            İşte, belirlenen dönemde kaynakların etkin ekonomik ve verimli olarak nasıl kullanıldığının tespiti ise raporlama sonucunda ortaya çıkar.

             Yılı başında Bütçe Kanunu ile verilen ödenekler o kurum yada kuruluşun harcamada ki tavanını göstermektedir.Elbette verilen bu tavan ödenekler bir tahmindir.Kurumlar hazırlayarak sundukları ardından onaylanan bütçe ile verilen tahmini ödeneklerin yetersiz kaldığı durumlarla karşı karşıya kalabilirler.Bu durumda kurtarıcı yol ise fazla gelen ödenekten aktarılması yoludur.Bu yol aynı zamanda bütçe dengesini bozmayan bir yöntemdir.

            Bütçe hazırlandıktan sonra veya uygulama sürecinde ortaya bambaşka bir ihtiyaç çıkabilir.Kanun koyucu böyle ihtiyaçlar için de  çözüm yolu üreterek 'düşünülmeyen giderler ödeneği' seçeneğini sunmuştur.Ancak bu ihtiyaç yerine getirilmesi zorunlu ve olağan üstü hizmetler için olmalıdır.

             Diyelim ki başlangıç ödeneği yetmedi ve ödenek aktarma imkanı da yok kurumlar ne yapmalıdır ? Ödenek eklenmesi yolu seçilir.Ancak ödenek eklenmesi yolu risklidir çünkü ödenekte meydana gelen artışlar bütçe dengesini bozabilir.Yani bütçede denklik sorunu yaşanır.

5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu hükümlerini uygulayan üniversitelerin Sayıştay Raporlarında ki durumu ve iyileştirmede izlenecek yol

             Görüldüğü üzere, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, bütçe hedef ve uygulamalarında onca alternatif çözüm yolu üretmişken, üniversitelere ilişkin Sayıstay Raporlarını incelediğimizde  birbirine benzer sorunlar karşımıza çıkmaktadır.

1.Stratejik Plandaki hedeflere ilişkin verilerle faaliyet raporunda yer verilen verilerin uyum içerisinde olmaması

2. Stratejik Planda Yer Alan Stratejilerin Kılavuza Uygun şekilde belirlenmemesi

3. Performans Programının hazırlanmadığı, mevcudiyet kriterini sağlamadığının görüldüğü, Performans programı mevcut olmadığı için Sayıştay'ca değerlendirmelerde bulunulamadığı dile getirilmiştir.Ayrıca  Faaliyet sonuçlarının ölçülmesine yönelik veri kayıt sistemlerinin ölçülmesine yönelik olarak faaliyet dönemi içerisindeki verilerin toplanması, izlenmesi ve analizine yönelik riskleri tespit edecek, yıl içindeki değişiklikleri takip ederek kontrolünü sağlayacak belgelenmiş prosedürleri olan sorumluların ve sorumluluklarının belirlendiği üst yönetim tarafından onaylanmış performans bilgisi sistemi kurulmadığı belirtilmiştir.

4. 5 yıllık dönemlere ait stratejik Planların Kalkınma Bakanlığına süresinde gönderilmediği

5. Kamu Kurum ve Kuruluşlarınca işletilen Sosyal Tesislerin Muhasebe Uygulamalarına Dair Esas ve Usuller de sosyal tesislerin tanımı yapılmıştır. Kapsama dahil kamu kurum ve kuruluşlarınca işletilen eğitim ve dinlenme tesisi, misafirhane, kreş, anaokulu, spor tesisi, yemekhane ve benzeri sosyal tesislerin gelir ve gider işlemlerinin esas ve usullerde belirtildiği üzere sosyal tesisler bünyesinde izlenmesi gerekmektedir.Söz konusu spor tesislerinden üniversite öğrencilerinin faydalanması sonucu alınan ücretlerin Üniversite özel bütçe hesabında, dışarıdan faydalananlar için alınan ücretlerin ise sosyal tesislere ilişkin hesaplarda izlenmesi doğru bir uygulama değildir. Yüzme havuzları sosyal tesisler bünyesinde bulunması gereken spor tesisleridir. Bu tesise ilişkin gelir ve gider kayıtlarının tamamının sosyal tesisler bünyesinde izlenmesi gerektiği

6.Döner Sermaye İşletmelerinde Satılan Mal ve Hizmetlerin Satış Fiyatların Piyasa Rayici Üzerinden Belirlenmemesi. Döner sermaye işletmesi birimlerinde üretilen mal veya hizmetlerin satış fiyatının üniversite yönetim kurulu tarafından belirlenmesi, belirleme yapılırken de piyasa fiyatlarının göz önünde tutulması gerektiği

7.Bir yıldan fazla süredir iç denetçi görev yapmakta olan üniversitelerin bir kısmında  ancak bu süre içerisinde sadece bir denetim yaptırıldığı,  bu denetime ilişkin rapor da hâlihazırda yazılmadığı, bu durumun iç kontrolün unsurlarından olan iç denetimi etkisiz hale getirdiği ve iç kontrol zafiyetine yol açabilecek hale geldiği.

8. Veri Kayıt Sisteminin Mevcut Olmaması. Veri kayıt sistemi, bir performans hedefi veya göstergesine yönelik tüm performans bilgisinin toplandığı, analiz edildiği, üretildiği, performans yönetim sistemi uygulamasının sistematik olarak takip edildiği ve raporlandığı sürecin tamamını ifade eder. Veri kaynağı ise

veri kayıt sistemine bilgi sağlayan unsurları içerir. Üniversitenin veri kayıt sistemi bulunmadığından performans bilgisinin raporlanmasında kullanılan sistemlerin değerlendirmesinde bu sistemlerin tam ve doğru veri üretip üretmediği, veri sistemlerinin güvenilirliği, veri sistemleri üzerinde etkin ve risklere uygun iç kontroller oluşturup oluşturmadığının Sayıştayca denetlenemediği

9.TÜBİTAK Özel Hesabına İlişkin Banka Hesabında Bulunan Paraların Vadesiz Hesapta Tutulması Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu (TÜBİTAK) özel hesaplarına ilişkin banka hesabının incelenmesi neticesinde; ihtiyaç fazlası nakit tutarların vadeli hesaplarda veya diğer yatırım araçlarında değerlendirilmeyerek faiz gelirlerinin arttırılmadığı.İhtiyaç fazlası nakdin, yukarıda yer verilen mevzuat hükümleri doğrultusunda değerlendirilmeyerek elde edilecek faiz gelirlerinden mahrum kalınması 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu'nun çeşitli hükümleri doğrultusunda kamu kaynaklarının etkili, ekonomik ve verimli değerlendirilmemesi sonucunu doğurduğu

10.Üniversitelerin ihtiyaçlarını karşılayacak özgün nitelikteki yazılım işinin Üçüncü Kişilere Gördürülmesinin İçerdiği Riskler ve Ortaya Çıkan Eserin Fikri Mülkiyet Hukuku Kapsamında Korunmaması. Türkiye'deki üniversitelerin; özellikle yeni kurulan devlet üniversitelerinin, idari ve akademik ihtiyaçlarını çözecek kapasitede olması hedeflenen bu nitelikteki özgün bir bilgi yönetim sistemi yazılım projesi kapsamında ortaya konulan eserin, üniversite haricindeki kişilerin eline geçmesi, başkaları tarafından kullanılması veya başka firmalar tarafından başka üniversitelere satılması riski her daim mevcuttur. Söz konusu riski bertaraf etmek üzere yazılım hizmetinin alınmasına ilişkin şartname ve sözleşmelere, ortaya çıkacak bilgisayar programına; ki söz konusu program 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında eser niteliğindedir, ilişkin her türlü fikri mülkiyet hakkının idareye ait olacağına dair yer alan hükümlerin yeterli olamayabileceği göz ardı edilmemesi gereken bir risk olduğu

11.Disiplin soruşturmaları sonucu yargıya intikal eden davalardan idare aleyhine sonuçlanmasından doğan kamu zararları.Bilgi eksikliği yada başka nedenlerle idare aleyhine sonuçlanan dava giderlerinin bütçeden ödenmesinin bütçeye olumsuz yansımaları

Eksiklikler,hatalar elbette 11 madde ile bitmemektedir. En göze çarpanları üzerinden değerlendirilmiştir.Bu eksikler ise ancak bütçe ile ilgili verilecek eğitimlerle giderilebilecektir. Sayıştay Raporları incelendiğinde, Üniversitelerin 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu hükümlerine uygun bütçe Hedeflerini gerçekleştirebilmek için akademik-idari personelin  kurum içi eğitimlerinin periyodik  aralıklarla ve güncellenerek verilmesinin bir zorunluluk olduğu görülmektedir.

 
Bütçe ile ilgili eğitimlerde;

1.Bütçe temel unsurları

2.Hedefler

3.Analiz ve raporlamanın kamu bütçesine olumlu-olumsuz yansımaları

4.İhtiyaçların bütçe ilkelerine uygun tespitinin nasıl sağlanacağı

5.Tespit edilen ihtiyaçların mevcut piyasa koşullarında ki durumu

6.Harcama yapılırken genel anlamda sınırsız bir kaynak varmış gibi hareket  etmek yerine kaynak doğrultusunda hareket edilmesi

7.Gerçekleştirme görevlileri ile  Harcama Yetkililerinin özellikle bütçe ilkelerine uygun hareket etmesi

8.İhtiyaçı tespit edecek ve şartname hazırlanmasında görevlendirilecek akademik personelin 4734 sayılı Kanun ve diğer yasal düzenlemeler hususu ile yasal sorumlulukları açısından bilgilendirilmesi

9.Üst Yöneticilerin Kanun hükümleri dikkate alındığında sorumlulukları idari sorumluluk türüdür.  Bulundukları idarelerin en üst kademedeki yöneticisi pozisyonunda olan üst yöneticiler aynı  ek  olarak Kanun ve ikincil mevzuata göre de sorumlu tutulmuşlardır.Üst Yöneticlerin bu sorumlu  oldukları bütçelerin uygulanması konusunda eksikliklerinin giderilmesi

10.Bütçede doğru sonuçları elde etmeye yönelik, bilişim yazılımların tamamlanması, performans  Bilgisi sistemi kurulmasını sağlayabilmek için Yönetim  Bilişimleri Bölümlerinden destek alınması  

                Üniversitelerin gerek Maliye Bakanlığı kayıtlarında gerekse Sayıştay Başkanlığı raporlarında olumsuz değerlendirmemesi için Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı ile Üst Yönetici konumunda olan rektörlere büyük görevler düşmektedir.
 
                Yeni Türkiye'nin; etkin, ekonomik ve verimlilik hassasiyeti ile performans bütçelerini yönetecek üniversitelere sahip olunabilmesi için, 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi Kontrol Kanunu ile ikincil düzenlemeleri ve diğer yasal düzenlemelerin üniversitelerde tavan kadrolardan taban kadrolara kadar eğitimlerinin verilmesi elzemdir.

                2023'ü hedefleyen Yeni Türkiye yolunda büyük adımlar atılırken, üniversitelerin adımlarının küçük kalması Yeni Türkiye'nin kalkınma plan ve programlarına olumsuz yansımalara neden olacaktır.

 
Kaynaklar:

-5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu, 24.12.2003 tarih 25326 sayılı resmi gazete

-1050 sayılı Muhasebe-i  Umumiye Kanunu, 9/6/1927 tarih, 606 Sayı Resmi Gazete. Yayımlandığı Düstur : Tertip : 3, Cilt : 8 ,Sayfa : 628

-T.C. Mali Bakanlığı Strateji Geliştirme Başkanlığı 2007/374 yayın numaralı kitabı

-Sayıştay Başkanlığı WEB sayfasında yer alan ve üniversitelere ait  2015 yılı raporları

-(Kanun- ı Esasi'nin metni için Düstur, L.Tertip. CL s. 2-3; FeyzioğJu, s. 30.)

-(HTarık Us. c.1, s. 248.)

 

 

 

 

 


   
2017-10-05
YORUM YAP
Yorumlarınız onaylandıktan sonra yayına verilecektir. Uygun görülmeyen yorumlarınız yayınlanmayacaktır. Yasal zorunluluk olarak yorum yapan ziyaretçilerimizin IP bilgileri kayıt altına alınacaktır. Teşekkürler...

  YORUMLAR 1 sayfada toplam 1 yorum
Ali osman atmaca.
2017-10-05 01:11:36    ip: 188.57.5.6???
Mükemmel bir yazı. Oldukça geniş bilgi sahibisiniz. Kutluyorum ve tebrik ediyorum.
.......................................................................................................................................................................
1
yazarın diğer yazıları